چگونه خبر فوت عزیزان را به کودکان کم سن بگوییم؟ | دکتر الهام حبیبی

چگونه خبر فوت عزیزان را به کودکان کم سن بگوییم؟
چگونه خبر فوت عزیزان را به کودکان کم سن بگوییم؟

مرگ یکی از عزیزان برای بزرگسالان دردناک، پیچیده و غیرقابل تحمل است، اما برای کودکانی که برای اولین بار با از دست دادن مواجه می شوند، می تواند به همان اندازه که گیج کننده باشد، ناراحت کننده  نیز باشد.

در بین کودکان، گفتن خبر مرگ عزیزان بخصوص توسط یکی از والدین به کودکان کم سن که هنوز درکی از مفهوم مرگ ندارند، بسیار سخت تر است، چرا که علاوه بر نگرانی که برای آسیب رسیدن به کودک وجود دارد، خود والد نیز که باید این خبر را به کودک بدهد در سوگ قرار دارد و مدیریت درست هیجانات را ندارد.

فقدان و غم چیست؟

از دست دادن و غم و اندوه هر دو می توانند تأثیر قابل توجهی بر روان افراد داشته باشند. از دست دادن معمولاً با چیزی مرتبط است که می تواند دوباره برگردد یا جایگزین شود، در حالی که غم و اندوه حاصل از مرگ یکی از دوستان یا اعضای خانواده میتواند دائمی تر باشد. آنچه غم و اندوه را پس از مرگ عزیزان برای کودک سخت تر می کند، فرآیند درک و پذیرش این است که آن عزیز قرار نیست برگردد.

کودکان چگونه غمگین می شوند؟

واکنش هر کودک به مرگ یکی از عزیزان بسته به سن و نسبت با فرد فوت شده، رابطه عاطفی بین او و فرد فوت شده و  تجربیات قبلی زندگی او متفاوت است.

کودکان زیر 5 سال اغلب نمی‌دانند که مرگ دائمی است و ممکن است بپرسند که آیا فرد فوت شده برمی‌گردد یا خیر؟

آنها ممکن است رفتارهای دیگری مانند چسبیدن به مراقب خود یا برخی رفتارهای واپس گرایانه مانند خیس کردن تخت و شب ادراری و بازگشت به کودکی و پرخاشگری و بدخلقی یا گوشه گیری  را نشان دهند. این رفتارها بسیار رایج هستند و معمولاً انتظار می رود با مرور زمان و برخورد مناسب بزرگترها پس از گذشت مدت زمان مشخصی متوقف شوند.

کودکان بزرگتر بین سنین 6 تا 11 سال، به تدریج شروع به درک این موضوع می کنند که مرگ برای همیشه است (اگرچه برخی از کودکان 6 ساله هنوز با این مفهوم دست و پنجه نرم می کنند) و ممکن است نگران باشند که سایر اعضای خانواده و دوستان و عزیزان آنها نیز بمیرند. آنها ممکن است شروع به پرسیدن سوالات بیشتری کنند و بخواهند بفهمند چه اتفاقی افتاده است. آنها بیشتر ممکن است غم و اندوه خود را از طریق خشم نشان دهند و درد یا درد فیزیکی را تجربه کنند.

نوجوانان از حدود سن 12 سالگی می دانند که مرگ غیرقابل برگشت است و برای همه از جمله خودشان اتفاق می افتد. آنها اغلب علاقه مند به درک چرایی اتفاقات هستند. واکنش های آنها متفاوت خواهد بود و می تواند شامل بی تفاوتی، عصبانیت، غم و اندوه شدید و تمرکز ضعیف باشد.

به یاد داشته باشید، هیچ راه “درستی” برای سوگواری وجود ندارد، و هیچ مرحله خاصی وجود ندارد که در آن احساسات یا رفتارهای مختلف ظاهر شوند. واکنش‌های کودکان بسته به سن، توانایی فکری، رابطه‌شان با فرد فوت‌شده، نحوه واکنش سایر اعضای خانواده و فرهنگ و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، بسیار متفاوت خواهد بود.

فوت عزیزان
فوت عزیزان

چگونه به فرزندم بگویم که عزیزش فوت کرده است؟

مهمترین چیز این است که حقیقت را پنهان نکنید و حقیقت را به تاخیر نیندازید. طبیعی است که بخواهید از فرزندتان محافظت کنید، اما بهتر است صادق باشید. گفتن آنچه اتفاق افتاده به فرزندتان نیز اعتماد او را به شما افزایش می دهد و به او کمک می کند تا بهتر با از دست دادن عزیز خود کنار بیاید.

قدم اول این است که خودتان به آمادگی برای گفتگو با کودک رسیده باشید و قبل از اینکه دیگران بخواهند با محبت یا حتی ترحم کودک را متوجه عدم حضور عزیز فوت شده بکنند، شما خودتان به عنوان مراقب اصلی کودک این موضوع مهم را مطرح و مدیریت کنید. هرچند برای شما این گفتگو خیلی سخت خواهد بود اما لازم است که در اولین فرصت مناسب موضوع مرح شود.

بنابراین با آمادگی و اینکه میدانید با چه جمله ای باید شروع کنید، سعی کنید مکانی امن و آرام برای صحبت با فرزندان خود پیدا کنید و به آنچه که قرار است بگویید فکر کنید. از کودک بخواهید با شما بنشیند. اگر کودک خردسال است و اسباب‌بازی یا وسایل مورد علاقه‌ای دارد آن را کنارش بگذارید. اگر دوست دارد اورا در آغوش بگیرید، آهسته صحبت کنید و اغلب مکث کنید تا به آنها زمان بدهید تا بفهمند و به خودتان زمان بدهید تا احساسات خود را مدیریت کنید.

با کودکان در هر سنی همدل و صادق باشید، به ویژه در مورد کودکان خردسال شفاف باشید و از تعبیر و تفسیر استفاده نکنید. گفتن عبارتی مانند “ما کسی را از دست دادیم” بیشتر باعث سردرگمی کودک خردسال می شود زیرا آنها معنی آن را نمی فهمند.

با مهربانی و شمرده شمرده بگویید: “خبر بسیار ناراحت کننده ای برات دارم و میدونم که خیلی ناراحت میشی اما باید من این خبر رو بهت بگم. پدربزرگ، مادربزرگ، پدر یا مادر تو مرده (فوت کرده)”، “این یعنی اینکه بدن او از کار افتاده  و ما دیگر نمی‌توانیم او را ببینیم”.

استفاده از چنین زبان مستقیمی برای والدین ممکن است سخت باشد، اما مهم این است که صادق و شفاف باشید.

باید به کودکان زمان بدهید تا این اطلاعات را جذب کنند. سعی کنید چند لحظه ای سکوت کنید. کودکان خردسال ممکن است اینگونه واکنش نشان دهند که ظاهراً گوش نمی دهند. صبور باشید و منتظر توجه آنها باشید. همچنین برای بچه‌های کوچک‌تر آماده باشید که هم در این لحظه و هم در روزها و هفته‌های آینده سؤالات مشابهی را بارها و بارها بپرسند.

کودکان در هر سنی ممکن است احساس گناه کنند که “مامان یا بابا به خاطر اینکه من به حرفش گوش نکردم مرده”. در واقع یک احساس گناه سراغ کودک می آید. آنچه اتفاق افتاده را به زبان ساده توضیح دهید و به آنها اطمینان دهید که او مقصر نیست. به عنوان مثال: “تو در مرگ بابا هیچ  نقش و تقصیری نداشتی و اشتباهی نکردی”. بخصوص در مرگهای به علت کرونا میتوانید بگویید: “این یک ویروس خیلی کوچولو بود که بابا را بیمار کرد و دیگه نتونست نفس بکشه”، “این روزها خیلی از آدمها به خاطر این ویروس مردن” و یا “همه خیلی تلاش کردیم که بابا خوب بشه اما خوب نشد و بدون که هیچ کس مقصر نبود”.

 

آیا اشکالی ندارد که جلوی فرزندم گریه کنم؟

این کاملاً خوب – و طبیعی – است که نشان دهید که شما هم مانند فرزندتان غمگین هستید. در عین حال که شما هم گریه میکنید اما حواستان باشد گریه خود را مدیریت کنید و در حضور کودک زیاده روی نکنید و سعی کنید خود را طوری آماده کنید که با واکنش خود، فرزندتان را نگران نکنید، اما صادق باشید. اگر غمگین هستید و گریه می کنید، به او بگویید چه احساسی دارید و به او اطمینان دهید که نشان دادن احساسات خود و ابراز آن احساسات به دیگران اشکالی ندارد. این به کودک کمک می کند تا او نیز بهتراحساسات خود را نام ببرد، تجربه کند و احساسات خود را نشان دهد.

یادتان باشد شما نیز سوگوارید و حق دارید سوگواری کنید اما باید از مراحل سوگ عبور کنید و توصیه می گردد برای عبور از این مراحل سوگ برای خود و فرزندتان از مشاور کمک بگیرید تا بتوانید آن را به خوبی مدیریت کنید و فرزند خود را در مسیر زندگی به درستی حتی با وجود فقدان عزیز از دست رفته برای آینده آماده کنید.

یادمان باشد همواره زندگی در جریان است.

برای مشاهده محتوای ویدیویی مرتبط با این پست در اینستگرام کلیک کنید.

برای مشاهده محتوای ویدیویی مرتبط با این پست در آپارات کلیک کنید.

مطالب مرتبط:

صحیح ترین روش برخورد با احساسات فرزندان چیست؟ | دکتر الهام حبیبی

تلفن تماس جهت مشاوره و ارتباط با دکتر الهام حبیبی: 22124235-021 و 09902155649